M&A là gì? Quy trình và các thương vụ M&A tiêu biểu năm 2026

Khái niệm M&A là gì?

Để hiểu đúng bản chất của các giao dịch mua bán và sáp nhập trên thị trường kinh tế, việc nắm vững định nghĩa học thuật, mục tiêu kinh tế và khung khổ pháp luật quản lý là bước khởi đầu bắt buộc đối với mỗi nhà quản trị.

Định nghĩa Mergers và Acquisitions

M&A là tên viết tắt của cụm từ tiếng Anh Mergers (Sáp nhập) và Acquisitions (Mua lại hoặc Thâu tóm). Đây là thuật ngữ dùng để chỉ sự kết hợp, chuyển giao quyền kiểm soát kinh tế hoặc pháp lý giữa hai hay nhiều tổ chức kinh doanh thông qua các hình thức góp vốn, mua cổ phần, chuyển nhượng tài sản hoặc hợp nhất pháp nhân:

• Mergers (Sáp nhập): Là sự liên kết giữa hai hoặc nhiều doanh nghiệp có quy mô tương đương. Sau quá trình này, các bên có thể cùng chấm dứt tư cách pháp nhân cũ để khai sinh một pháp nhân hoàn toàn mới (hợp nhất), hoặc một bên tiếp nhận chuyển giao toàn bộ tài sản, quyền lợi, nghĩa vụ của bên kia và giữ lại tư cách pháp nhân của mình (sáp nhập).
• Acquisitions (Mua lại hoặc Thâu tóm): Là hoạt động một doanh nghiệp tiến hành mua lại một phần hoặc toàn bộ số lượng cổ phần, phần vốn góp hoặc tài sản của doanh nghiệp khác để giành quyền chi phối hoạt động kinh doanh mà không nhất thiết phải làm chấm dứt tư cách pháp nhân của doanh nghiệp mục tiêu.
• Mục tiêu cốt lõi: Mục tiêu tối thượng của M&A là tạo ra giá trị cộng hưởng (Synergy), biểu thị bằng công thức kinh điển 1 + 1 > 2, giúp thực thể sau giao dịch đạt năng suất cao hơn và chi phí vận hành tối ưu hơn tổng của các đơn vị độc lập trước đó.

Căn cứ pháp lý điều chỉnh hoạt động M&A tại Việt Nam

Tại Việt Nam, hoạt động M&A không chịu sự điều chỉnh của một đạo luật riêng biệt mang tên M&A mà được dẫn chiếu và giám sát chặt chẽ thông qua hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật đa ngành:

• Luật Doanh nghiệp 2020 (Luật số 59/2020/QH14): Quy định chi tiết về thủ tục tổ chức lại doanh nghiệp, cụ thể tại Điều 200 về hợp nhất công ty và Điều 201 về sáp nhập công ty, làm rõ điều kiện chuyển giao quyền sở hữu tài sản, trách nhiệm tài chính và giải quyết chế độ cho người lao động.
• Luật Cạnh tranh 2018 (Luật số 23/2018/QH14) và Nghị định 35/2020/NĐ-CP: Giám sát các hành vi tập trung kinh tế (bao gồm sáp nhập, hợp nhất, mua lại doanh nghiệp). Khi thương vụ đạt các ngưỡng luật định về tổng tài sản, tổng doanh thu, giá trị giao dịch hoặc thị phần kết hợp trên thị trường liên quan, các bên bắt buộc phải thông báo và chờ sự chấp thuận của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trước khi hoàn tất chuyển nhượng.
• Luật Đầu tư 2020 (Luật số 61/2020/QH14): Điều chỉnh thủ tục góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài, đảm bảo tuân thủ các điều kiện tiếp cận thị trường và an ninh quốc gia.
• Luật Chứng khoán 2019 (Luật số 54/2019/QH14): Hướng dẫn các quy định về chào mua công khai đối với công ty đại chúng, giao dịch cổ phiếu chi phối và công bố thông tin minh bạch trên thị trường chứng khoán.

Phân biệt sự khác nhau giữa Merger và Acquisition

Rất nhiều người thường dùng chung cụm từ M&A mà bỏ qua sự khác biệt căn bản về bản chất hành vi, cơ cấu kiểm soát và hậu quả pháp lý giữa hai hình thức này. Bảng đối chiếu dưới đây cung cấp cái nhìn trực quan và chính xác nhất:

Lợi ích chiến lược và rủi ro thường gặp của M&A

M&A là con dao hai lưỡi trong chiến lược phát triển kinh doanh. Một thương vụ thành công có thể nâng tầm vị thế tập đoàn chỉ sau một đêm, nhưng sự chủ quan trong quản trị rủi ro cũng có thể nhấn chìm hàng trăm triệu USD vốn đầu tư.

Lợi ích chiến lược khi thực hiện thương vụ M&A

Đối với bên mua, hoạt động M&A mở ra những lối tắt chiến lược mà việc tự đầu tư nghiên cứu và phát triển (R&D) nội bộ khó có thể sánh kịp:

• Đạt được tính kinh tế theo quy mô (Economies of scale): Khi gộp chung năng lực sản xuất và mạng lưới cung ứng, doanh nghiệp nâng cao sức mạnh đàm phán giá với nhà cung cấp, giảm chi phí cố định trên từng đơn vị sản phẩm và tối ưu hóa bộ máy quản lý dùng chung.
• Chiếm lĩnh thị phần nhanh chóng: Thay vì mất hàng chục năm tiếp thị để lôi kéo từng nhóm khách hàng từ đối thủ, việc thâu tóm cho phép doanh nghiệp sở hữu ngay tệp khách hàng trung thành, hệ thống cửa hàng và kênh phân phối rộng khắp.
• Sở hữu tài sản vô hình và công nghệ độc quyền: Mua lại các công ty khởi nghiệp công nghệ hoặc các thương hiệu lâu đời giúp bên thâu tóm nắm giữ các bằng sáng chế, bí quyết công nghệ và uy tín thương hiệu đã được khẳng định.
• Đa dạng hóa danh mục đầu tư: Giúp doanh nghiệp mở rộng biên độ doanh thu sang các lĩnh vực phụ trợ hoặc thị trường ngách mới, từ đó giảm thiểu nguy cơ chịu ảnh hưởng tiêu cực khi ngành nghề kinh doanh cốt lõi bước vào giai đoạn suy thoái.

Các rủi ro và rào cản cần lường trước

Dù mang lại tiềm năng tăng trưởng vượt bậc, thống kê thị trường toàn cầu cho thấy có đến hơn 60% thương vụ M&A không đạt được kỳ vọng tài chính ban đầu do các rào cản nghiêm trọng sau:

• Xung đột văn hóa doanh nghiệp: Khác biệt trong phong cách điều hành, chế độ đãi ngộ và môi trường làm việc giữa hai tổ chức thường tạo ra tâm lý kháng cự, dẫn đến làn sóng nghỉ việc của các nhân sự nòng cốt và làm gián đoạn tiến độ công việc.
• Rủi ro nợ tiềm ẩn và định giá sai lầm: Khi công tác thẩm định tài chính thiếu chặt chẽ, bên mua có thể phải gánh chịu các nghĩa vụ thuế truy thu, nợ xấu ngoài bảng cân đối kế toán hoặc các tranh chấp kiện tụng pháp lý chưa giải quyết của doanh nghiệp mục tiêu.
• Rào cản pháp lý chống độc quyền: Các cơ quan bảo vệ cạnh tranh ngày càng kiểm soát nghiêm ngặt các thương vụ quy mô lớn. Nếu thương vụ có nguy cơ triệt tiêu tính cạnh tranh lành mạnh trên thị trường, giao dịch có thể bị đình chỉ hoặc hủy bỏ, khiến các bên tiêu tốn khoản chi phí khổng lồ cho đội ngũ tư vấn và phí bồi thường vi phạm hợp đồng (Breakup fee).

Các hình thức M&A phổ biến nhất hiện nay

Căn cứ vào mối quan hệ trong chuỗi sản xuất kinh doanh và vị thế cạnh tranh của các bên tham gia, hoạt động mua bán sáp nhập được phân chia thành ba hình thái kinh điển dưới đây.

M&A theo chiều ngang (Horizontal M&A)

M&A theo chiều ngang xảy ra khi hai doanh nghiệp hoạt động trong cùng một ngành hàng, cung cấp các dải sản phẩm tương tự và cạnh tranh trực tiếp trên cùng một phân khúc khách hàng quyết định kết hợp với nhau:

• Mục đích chủ đạo: Mở rộng thị phần nhanh chóng, xóa bỏ sự cạnh tranh về giá, nâng cao quyền lực định đoạt trên thị trường và tối ưu hóa hệ thống nhà máy sản xuất.
• Bối cảnh áp dụng: Hình thức này xuất hiện rất nhiều trong các ngành có tính cạnh tranh phân mảnh cao như bán lẻ siêu thị, chuỗi đồ uống nhà hàng, thương mại điện tử và dịch vụ lưu trú.
• Ví dụ tiêu biểu: Các thương vụ hợp nhất giữa các chuỗi bán lẻ điện máy nhằm thống nhất mặt bằng và mạng lưới kho vận trên toàn quốc.

M&A theo chiều dọc (Vertical M&A)

M&A theo chiều dọc là sự liên kết giữa các công ty nằm trên các mắt xích khác nhau của cùng một chuỗi giá trị sản xuất và phân phối (từ nguồn nguyên liệu thô, sản xuất gia công cho đến đại lý bán lẻ):

• Mục đích chủ đạo: Kiểm soát chặt chẽ nguồn cung đầu vào (Backward integration) hoặc làm chủ kênh tiêu thụ đầu ra (Forward integration). Chiến lược này giúp doanh nghiệp loại trừ chi phí trung gian, bảo mật công thức sản xuất và tránh rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng khi thị trường biến động.
• Bối cảnh áp dụng: Phổ biến trong ngành dệt may (doanh nghiệp may mặc mua công ty dệt nhuộm), chế biến thực phẩm (công ty sản xuất đồ hộp mua lại trang trại chăn nuôi trồng trọt) hoặc ngành dược phẩm.
• Ví dụ tiêu biểu: Tập đoàn sản xuất linh kiện điện tử mua lại công ty phát triển phần mềm nhúng để tạo ra giải pháp thiết bị thông minh khép kín.

M&A kết hợp tập đoàn (Conglomerate M&A)

M&A kết hợp tập đoàn diễn ra giữa các doanh nghiệp hoạt động ở các lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh hoàn toàn không có mối liên hệ trực tiếp về sản phẩm hay chuỗi sản xuất:

• Mục đích chủ đạo: Tận dụng dòng tiền dồi dào từ mảng kinh doanh truyền thống để đầu tư vào các ngành công nghiệp mũi nhọn có tỷ suất sinh lời cao hơn, từ đó xây dựng các tập đoàn kinh tế đa ngành vững mạnh và phân tán rủi ro tài chính.
• Bối cảnh áp dụng: Thường được thực hiện bởi các tập đoàn đa ngành lớn, các quỹ đầu tư tài chính muốn tối ưu hóa danh mục tài sản dài hạn.
• Ví dụ tiêu biểu: Một tập đoàn bất động sản thâu tóm chuỗi trường học tư thục hoặc mua lại bệnh viện đa khoa để hoàn thiện hệ sinh thái dịch vụ phục vụ cư dân tại các đại đô thị.

Quy trình 4 giai đoạn triển khai thương vụ M&A chuẩn

Một thương vụ mua bán sáp nhập thành công trên thực tế không phải là kết quả của các cuộc đàm phán chớp nhoáng, mà là một quy trình kỹ thuật kéo dài từ 6 tháng đến vài năm với 4 giai đoạn nối tiếp nhau một cách khoa học.

Giai đoạn lập kế hoạch chiến lược và sàng lọc mục tiêu

Đây là giai đoạn khởi tạo, quyết định toàn bộ định hướng và sự chuẩn xác của các bước đi tiếp theo trong toàn bộ thương vụ:

• Xác định bài toán phát triển: Ban điều hành doanh nghiệp cần làm rõ mục tiêu thực sự của việc M&A là gì: tìm kiếm công nghệ mới, mở rộng vùng địa lý hay thâu tóm tệp người dùng của đối thủ. Các chuyên gia tài chính luôn khuyến nghị doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch kinh doanh chi tiết nhằm xác định rõ ngân sách dự kiến, thời hạn hoàn vốn và tiêu chí lựa chọn đối tác mục tiêu.
• Sàng lọc và tiếp cận mục tiêu (Screening): Đơn vị tư vấn M&A sẽ lập danh sách các doanh nghiệp phù hợp (Long-list), sau đó đánh giá sơ bộ để thu hẹp về danh sách rút gọn (Short-list).
• Ký thỏa thuận bảo mật thông tin (NDA): Sau khi đôi bên có thiện chí tiếp xúc, một thỏa thuận bảo mật nghiêm ngặt sẽ được ký kết để bảo vệ các dữ liệu kinh doanh, khách hàng và báo cáo nội bộ trong suốt quá trình đàm phán sơ bộ.

Giai đoạn thẩm định toàn diện (Due Diligence)

Thẩm định toàn diện (Due Diligence - DD) là giai đoạn quan trọng nhất giúp bên mua bóc tách toàn bộ bức tranh nội lực thực tế của công ty mục tiêu và phát hiện các rủi ro tiềm ẩn bên dưới các bản báo cáo hào nhoáng:

• Thẩm định tài chính và thuế (Financial & Tax DD): Chuyên gia kiểm toán độc lập sẽ kiểm tra dòng tiền, nguồn gốc doanh thu, biên lợi nhuận ròng, tính trung thực của các khoản công nợ phải thu, nghĩa vụ nợ ngân hàng và lịch sử tuân thủ nghĩa vụ thuế. Doanh nghiệp mục tiêu sở hữu báo cáo dòng tiền và doanh thu minh bạch sẽ tạo được niềm tin vững chắc, đẩy nhanh tốc độ thẩm định và giữ được mức định giá có lợi.
• Thẩm định pháp lý (Legal DD): Rà soát toàn bộ hồ sơ đăng ký doanh nghiệp, tỷ lệ góp vốn, quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản cố định, nhãn hiệu bản quyền, hợp đồng kinh tế lớn và các nguy cơ bị kiện tụng tranh chấp lao động.
• Thẩm định vận hành và công nghệ (Operational & Tech DD): Đánh giá năng lực máy móc, quy trình kiểm soát chất lượng, hệ thống phần mềm quản trị và tính khả thi trong việc kết nối hạ tầng dữ liệu giữa hai bên.

Giai đoạn định giá, đàm phán và hoàn tất thủ tục pháp lý

Khi các báo cáo thẩm định đã hoàn thành, hai bên bước vào bàn đàm phán thương mại để thống nhất các điều khoản mua bán:

• Xác định mức giá giao dịch: Dựa trên các phương pháp định giá chuẩn mực như chiết khấu dòng tiền (DCF), so sánh bội số thị trường (P/E, EV/EBITDA) và giá trị tài sản ròng (NAV), kết hợp với việc khấu trừ các rủi ro đã phát hiện ở khâu thẩm định.
• Soạn thảo và ký kết hợp đồng (SPA / SSA): Hợp đồng mua bán cổ phần (Share Purchase Agreement) hoặc hợp đồng mua bán tài sản phải nêu rõ các điều khoản cam kết bảo đảm (Representations & Warranties), điều kiện tiên quyết (Conditions Precedent) và cơ chế thanh toán giữ lại (Escrow Account) để phòng ngừa rủi ro phát sinh.
• Thực hiện thủ tục hành chính: Nộp hồ sơ đăng ký thay đổi thành viên góp vốn/cổ đông tại Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Kế hoạch và Đầu tư, hoàn tất thông báo tập trung kinh tế và nghĩa vụ thuế chuyển nhượng vốn theo quy định.

Giai đoạn tích hợp sau M&A (Post-Merger Integration)

Thương vụ chỉ thực sự thành công khi hai bộ máy hòa nhập và bắt đầu tạo ra dòng tiền tăng trưởng cộng hưởng:

• Ổn định tổ chức và nhân sự: Truyền thông nội bộ minh bạch về tầm nhìn sau sáp nhập, sắp xếp lại bộ máy lãnh đạo, ban hành chính sách đãi ngộ đồng nhất nhằm giữ chân nhân tài và trấn an tinh thần người lao động.
• Thống nhất quy trình và hệ thống dữ liệu: Tích hợp hệ thống phần mềm kế toán, quản trị bán hàng và kiểm soát kho bãi về một chuẩn dữ liệu tập trung, giúp ban điều hành mới nắm bắt số liệu vận hành tức thời và chính xác.
• Tối ưu hóa chi phí chung: Đóng cửa các phòng ban trùng lặp, cơ cấu lại mạng lưới nhà cung ứng và đồng bộ hóa các chương trình tiếp thị tiếp cận khách hàng.

Các thương vụ M&A tiêu biểu tại thị trường Việt Nam

Thị trường M&A Việt Nam trong hơn một thập kỷ qua đã chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ với hàng loạt thương vụ có giá trị từ hàng trăm triệu đến hàng tỷ USD, phản ánh rõ nét sức hút của thị trường tiêu dùng nội địa.

Thương vụ ThaiBev thâu tóm Sabeco

Thương vụ diễn ra vào cuối năm 2017 vẫn giữ kỷ lục là giao dịch M&A có giá trị lớn nhất lịch sử ngành bia châu Á:

• Quy mô giao dịch: Tập đoàn ThaiBev (Thái Lan) thông qua công ty con Vietnam Beverage đã chi khoảng 4,8 tỷ USD để mua lại 53,59% vốn điều lệ của Tổng công ty Bia - Rượu - Nước giải khát Sài Gòn (SABECO) từ Bộ Công Thương.
• Giá trị chiến lược: Nắm giữ thương hiệu bia số một Việt Nam giúp ThaiBev sở hữu ngay hơn 40% thị phần bia nội địa, kiểm soát hệ thống nhà máy rộng lớn và mạng lưới phân phối hơn 200.000 điểm bán lẻ trên toàn lãnh thổ, tạo bàn đạp củng cố ngôi vị nhà sản xuất đồ uống hàng đầu Đông Nam Á.

Thương vụ Central Group thâu tóm hệ thống Big C Việt Nam

Năm 2016, tập đoàn bán lẻ Central Group của Thái Lan đã chi hơn 1,14 tỷ USD (tương đương 1,05 tỷ Euro) để vượt qua nhiều đối thủ sừng sỏ và mua lại toàn bộ chuỗi siêu thị Big C Việt Nam từ tập đoàn Casino Group (Pháp):

• Tác động thị trường: Thương vụ đánh dấu sự thâm nhập sâu rộng của các nhà bán lẻ ngoại vào thị trường phân phối Việt Nam. Central Group đã tiếp nhận hệ thống gồm hơn 30 đại siêu thị và trung tâm thương mại lớn ở các vị trí đắc địa.
• Quá trình chuyển đổi: Sau thâu tóm, tập đoàn đã tiến hành tái cơ cấu và đổi tên toàn bộ hệ thống đại siêu thị Big C thành GO! và Tops Market, nâng cấp chất lượng không gian trải nghiệm và gia tăng tỷ lệ hàng nội địa trên quầy kệ.

Hanel mua lại cổ phần khách sạn Daewoo Hà Nội

Thương vụ khách sạn Daewoo năm 2012 là minh chứng lịch sử nổi bật cho thấy doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn đủ bản lĩnh và tiềm lực để mua lại phần vốn của đối tác quốc tế:

• Bản chất thương vụ: Khách sạn Daewoo Hà Nội ban đầu là liên doanh giữa Công ty Cổ phần Hanel (tiền thân là doanh nghiệp nhà nước trực thuộc UBND TP Hà Nội) nắm giữ 30% và tập đoàn Daewoo E&C (Hàn Quốc) nắm giữ 70% vốn.
• Chiến lược thâu tóm: Khi đối tác Hàn Quốc gặp khó khăn tài chính và có kế hoạch thoái vốn, Hanel đã tận dụng quyền ưu tiên mua lại theo quy định pháp luật để mua trọn vẹn 70% cổ phần từ Daewoo E&C. Sau giao dịch, Hanel chính thức nắm quyền kiểm soát 100% khách sạn biểu tượng 5 sao này tại thủ đô Hà Nội.

UOB hoàn tất mua lại mảng bán lẻ của Citigroup tại Việt Nam

Đầu năm 2023, Ngân hàng UOB (Singapore) đã chính thức công bố hoàn tất việc mua lại mảng kinh doanh ngân hàng bán lẻ của Citigroup tại Việt Nam, nằm trong thỏa thuận mua lại tài sản bán lẻ của Citi tại 4 quốc gia Đông Nam Á:

• Quy mô chuyển giao: Thương vụ bao gồm việc tiếp nhận toàn bộ danh mục cho vay tín chấp và thế chấp, mảng kinh doanh thẻ tín dụng cao cấp, mảng quản lý tài sản và đội ngũ nhân sự chuyên môn cao của Citigroup Việt Nam.
• Ý nghĩa chiến lược: Giúp UOB tăng quy mô tệp khách hàng cá nhân tại Việt Nam lên gấp đôi chỉ sau một ngày làm việc, nhanh chóng lọt vào nhóm các ngân hàng ngoại có mảng ngân hàng bán lẻ mạnh nhất trên thị trường tài chính tiêu dùng.

KIDO mua lại chuỗi bánh Thọ Phát và xu hướng M&A ngành F&B

Giai đoạn 2023 - 2025 ghi nhận làn sóng M&A theo chiều ngang mạnh mẽ trong lĩnh vực ẩm thực và hàng tiêu dùng nhanh (F&B), điển hình là việc Tập đoàn KIDO thâu tóm thương hiệu bánh bao lâu đời Thọ Phát:

• Tỷ lệ chi phối: Sau nhiều đợt rót vốn, KIDO đã nâng tỷ lệ sở hữu tại Công ty Cổ phần Chế biến Thực phẩm Thọ Phát lên hơn 68%, chính thức tiếp quản quyền điều hành nhà máy hiện đại rộng hơn 22.000 m2.
• Sức mạnh cộng hưởng: KIDO kết hợp thế mạnh thương hiệu di sản và công thức chế biến của Thọ Phát với mạng lưới phân phối sẵn có gồm hơn 450.000 điểm bán ngành hàng lạnh và đồ khô của mình, đưa sản phẩm phủ sóng nhanh chóng từ các siêu thị hiện đại đến các cửa hàng tạp hóa vùng sâu vùng xa.

Những thương vụ M&A đình đám thế giới và bài học thực tiễn

Trên thị trường tài chính quốc tế, quy mô các thương vụ có thể lên tới hàng chục tỷ USD. Việc mổ xẻ những thương vụ thành công lẫn những vụ đổ vỡ mang lại góc nhìn chiến lược sâu sắc cho các nhà quản trị doanh nghiệp.

Microsoft thâu tóm Activision Blizzard

Tháng 10/2023, Microsoft đã hoàn tất việc mua lại hãng sản xuất trò chơi điện tử Activision Blizzard với giá trị kỷ lục 68,7 tỷ USD, đánh dấu thương vụ lớn nhất từ trước đến nay trong ngành công nghiệp giải trí kỹ thuật số:

• Tầm nhìn chiến lược: Mua lại các thương hiệu game nổi tiếng toàn cầu như Call of Duty, World of Warcraft, Candy Crush giúp Microsoft củng cố hệ sinh thái máy chơi game Xbox và dịch vụ trả phí định kỳ Game Pass, sẵn sàng cạnh tranh trực tiếp với Sony và Tencent.
• Bài học pháp lý: Thương vụ từng bị Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) và Cơ quan Cạnh tranh và Thị trường Anh (CMA) khởi kiện nhằm ngăn chặn vì lo ngại độc quyền thị trường trò chơi trên nền tảng đám mây. Microsoft đã phải nhượng bộ bằng cách cam kết cung cấp Call of Duty cho các nền tảng đối thủ trong vòng 10 năm và chuyển nhượng quyền phát hành game trên đám mây cho Ubisoft để được cấp phép thông qua.

Disney hoàn tất mua lại 21st Century Fox

Năm 2019, Walt Disney đã hoàn tất thương vụ mua lại phần lớn tài sản truyền thông và giải trí của 21st Century Fox với giá 71,3 tỷ USD:

• Giá trị tạo ra: Disney thâu tóm toàn bộ kho tài sản trí tuệ khổng lồ bao gồm các thương hiệu phim Avatar, The Simpsons, X-Men, Fantastic Four và kênh truyền hình National Geographic.
• Chiến lược đối đầu: Toàn bộ kho nội dung này đã trở thành bệ phóng vũ khí quyết định giúp dịch vụ truyền hình trực tuyến Disney+ thu hút hơn 100 triệu người dùng chỉ trong thời gian ngắn, tạo thế cân bằng với đối thủ Netflix trong cuộc chiến phát trực tuyến toàn cầu.

Bài học thực tiễn từ các thương vụ M&A bất thành do rào cản độc quyền

Không phải mọi thương vụ có tiềm lực tài chính dồi dào đều đi đến đích cuối cùng. Sự giám sát chặt chẽ của các cơ quan quản lý cạnh tranh quốc tế đã khiến nhiều kế hoạch nghìn tỷ bị bẻ gãy:

• Thương vụ NVIDIA mua lại ARM (40 tỷ USD) sụp đổ: Tháng 02/2022, tập đoàn sản xuất chip đồ họa NVIDIA và tập đoàn SoftBank đã chính thức tuyên bố hủy bỏ thương vụ bán lại hãng thiết kế vi xử lý di động ARM Holdings. Nguyên nhân do FTC (Mỹ), CMA (Anh) và Ủy ban châu Âu (EC) đồng loạt phản đối kịch liệt vì lo ngại NVIDIA sẽ chặn quyền truy cập kiến trúc chip của các đối thủ lớn như Apple, Qualcomm, Samsung. Thất bại này khiến SoftBank phải chuyển hướng đưa ARM phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) vào năm 2023.
• Meta buộc phải bán tháo GIPHY với mức lỗ hơn 85%: Năm 2020, Meta (Facebook) đã chi 400 triệu USD mua lại nền tảng ảnh động GIPHY để tích hợp sâu vào Instagram. Tuy nhiên, sau hơn hai năm điều tra, cơ quan chống độc quyền Anh (CMA) ra phán quyết buộc Meta phải thoái vốn toàn bộ vì thương vụ làm triệt tiêu sự cạnh tranh trên thị trường quảng cáo hiển thị. Kết quả vào tháng 05/2023, Meta buộc phải bán lại GIPHY cho công ty ảnh Shutterstock với giá vỏn vẹn 53 triệu USD, chấp nhận khoản lỗ gần 350 triệu USD.

Bức tranh thị trường M&A tại Việt Nam năm 2026 và lời khuyên cho doanh nghiệp

Bước sang giai đoạn 2025 - 2026, nền kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì tốc độ phục hồi ổn định, tạo nền tảng vững chắc cho dòng vốn đầu tư thông qua các thương vụ mua bán sáp nhập chất lượng cao.

Xu hướng M&A nổi bật giai đoạn 2025 - 2026

Thị trường M&A không còn chạy theo các thương vụ đầu cơ bất động sản thuần túy như những năm trước, mà tập trung vào giá trị thực chất và tính bền vững:

• Dòng vốn dịch chuyển mạnh vào tiêu dùng và công nghệ: Các lĩnh vực thu hút sự quan tâm lớn nhất của dòng tiền ngoại gồm có ngành hàng tiêu dùng nhanh (FMCG), chuỗi bán lẻ chuyên biệt, logistics kho lạnh, dịch vụ y tế tư nhân và năng lượng tái tạo.
• Vai trò dẫn dắt của dòng vốn châu Á: Các nhà đầu tư chiến lược và các quỹ đầu tư vốn cổ phần tư nhân (Private Equity) đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Thái Lan tiếp tục giữ vai trò chủ đạo nhờ am hiểu sâu sắc hành vi tiêu dùng và văn hóa kinh doanh tại khu vực Đông Nam Á.
• Tiêu chuẩn ESG trở thành điều kiện tiên quyết: Các nhà đầu tư hiện đại xem xét rất kỹ tiêu chí Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG) trong quá trình thẩm định. Doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và quản trị minh bạch luôn được định giá cao hơn so với mức trung bình của ngành.

Chuẩn bị nội lực doanh nghiệp để sẵn sàng gọi vốn hoặc thoái vốn

Dù đứng ở vị thế bên mua để bành trướng quy mô hay bên bán muốn tìm kiếm đối tác chiến lược để thoái vốn, doanh nghiệp cần chuẩn bị nền móng nội tại vững vàng:

• Minh bạch hóa hệ thống sổ sách kế toán: Xóa bỏ hoàn toàn tình trạng hai hệ thống sổ sách kế toán, kiểm toán số liệu định kỳ bởi các đơn vị uy tín nhằm rút ngắn thời gian thẩm định tài chính (Due Diligence) của đối tác.
• Chuẩn hóa quy trình vận hành và kiểm soát nội bộ: Xây dựng các quy trình làm việc chuẩn mực bằng văn bản, ứng dụng các nền tảng công nghệ số để quản lý đơn hàng, kho vận và dòng tiền thời gian thực, đảm bảo doanh nghiệp có thể vận hành ổn định mà không bị phụ thuộc vào một cá nhân riêng lẻ nào.
• Xây dựng đội ngũ tư vấn chuyên nghiệp: Hoạt động M&A đòi hỏi kiến thức chuyên môn sâu rộng về định giá và pháp lý. Việc hợp tác với các đơn vị tư vấn tài chính, luật sư có kinh nghiệm thực chiến sẽ giúp doanh nghiệp bảo vệ quyền lợi tối đa và tránh được các điều khoản bất lợi trong hợp đồng.

M&A là một quyết định chiến lược có tính chất bước ngoặt đối với mỗi tổ chức kinh doanh. Một thương vụ mua bán và sáp nhập thành công đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa tầm nhìn kinh doanh sắc bén, công tác thẩm định pháp lý - tài chính kỹ lưỡng và chiến lược quản trị tích hợp văn hóa hậu sáp nhập bài bản. Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, việc chủ động chuẩn hóa quy trình quản trị, minh bạch hóa báo cáo tài chính và ứng dụng công nghệ kiểm soát dữ liệu ngay từ hôm nay chính là chìa khóa vàng giúp gia tăng giá trị thương hiệu và sẵn sàng đón nhận những cơ hội hợp tác chiến lược lớn trong tương lai.